Ὁ ἁγιασμός τῶν ὑδάτων καί τῶν ἀνθρώπων.
(†) ἐπίσκοπος Αὐγουστῖνος Καντιώτης
«Μέγας εἶ, Κύριε, καὶ θαυμαστὰ τὰ ἔργα σου, καὶ οὐδείς λόγος ἐξαρκέσει πρὸς ὕμνον τῶν θαυμασίων σου» (Σωφρ. Ἰεροσ. εὐχὴ Μ. Ἁγιασμ.)
Ἡ ὕλη ποὺ ἀγγίζουμε, ἀγαπητοί μου, ἔχει ὡρισμένο βάρος καὶ ἔκτασι· δὲν εἶνε τυχαῖο δημιούργημα τοῦ Θεοῦ. Τὸ ἐλαχιστότερο τμῆμα της, τὸ ἄτομο οὐρανίου, κλείνει μέσα του μυστήριο· προκαλεῖ θαυμασμό, διότι κατὰ τὴν διάσπασί του ἐκλύεται ἀσύλληπτη δύναμις καὶ ἀναδίδεται τρίφωτη λάμψι, ποὺ παραπέμπει στὸ μυστήριο τῆς ἁγίας Τριάδος.
Ἡ ὕλη διακρίνεται σήμερα σὲ πολλὰ στοιχεῖα. Οἱ ἀρχαῖοι διέκριναν τέσσερα· τὴ γῆ (τὸ χῶμα), τὴ φωτιά, τὸν ἀέρα καὶ τὸ νερό. Θ᾽ ἀκούσουμε τώρα καὶ μία σχετικὴ εὐχὴ τοῦ Ἁγιασμοῦ ποὺ ὑμνεῖ τὸ μεγαλεῖο τῆς φύσεως.
Τὸ νερό, λοιπόν, εἶνε ἕνα ἀπὸ τὰ στοιχεῖα τῆς θείας δημιουργίας. Προσφέρεται εἴτε ὡς σταγόνες ποὺ πέφτουν ἀπὸ τὸν οὐρανὸ (καὶ μὲ τὴ βλάστησι φυτῶν καὶ δέντρων μεταβάλλονται σὲ «χρυσάφι»), εἴτε σὰν πηγή, εἴτε σὰν ῥυάκι ταπεινό, εἴτε σὰν ποταμὸς καὶ καταρράκτης ὁρμητικός, εἴτε σὰν λίμνες, θάλασσες καὶ ὠκεανοὶ ἀπέραντοι· εἶνε πράγματι μιὰ εὐλογία τοῦ Θεοῦ. Καλύπτει τὰ δύο τρίτα (2/3) τῆς ἐπιφανείας τοῦ πλανήτου μας.
Τί εἶνε ἕνα ποτήρι νερό; Τώρα τὸ περιφρονοῦμε· ἂν ὅμως στερέψουν κάποτε πηγὲς καὶ ποτάμια, τότε οἱ ἄνθρωποι θὰ γλείφουν μὲ τὴ γλῶσσα τοὺς βράχους γιὰ νὰ δροσιστοῦν. Ἕνα ποτήρι νερὸ ἀξίζει περισσότερο ἀπὸ ἕνα ποτήρι χρυσόσκονη. Δὲν τὸ αἰσθανόμαστε αὐτὸ ἐμεῖς ποὺ ἀπολαμβάνουμε μὲ ἀφθονία τὰ ὑλικὰ ἀγαθά· τὸ αἰσθάνονται ὅμως οἱ ὁδοιπόροι στὴ Σαχάρα· τὸ αἰσθάνθηκαν καὶ οἱ πατέρες μας περνώντας τὴν Ἁλμυρὰ Ἔρημο. Τὸ αἰσθάνθηκαν ἀκόμη καὶ οἱ ἀστροναῦτες, ὅταν ἔφτασαν στὴ Σελήνη καὶ ἕνας ἀπὸ αὐτοὺς εἶπε· Πότε, Θεέ μου, νὰ κατεβῶ στὴ Γῆ, ν᾽ ἀνοίξω τὴν κάνουλα τοῦ σπιτιοῦ μου, νὰ πιῶ νὰ δροσιστῶ!… Τὸ νερό, λοιπόν, εἶνε εὐλογία, δῶρο Θεοῦ· δροσίζει καὶ καθαρίζει.
Ἀλλὰ κάποτε τὸ νερὸ αὐτὸ γίνεται καὶ κατάρα! Πότε; Ὅταν μία καταρρακτώδης βροχὴ προξενῇ πλημμῦρες καὶ ζημιές· ὅταν ἕνας ποταμὸς ξεχειλίζῃ, σπάζῃ φράγματα καὶ σαρώνῃ ἐκτάσεις, καλλιέργειες κ᾽ ἐγκαταστάσεις· πρὸ παντὸς δὲ ὅταν μία ἀγριεμένη θάλασσα ὑψώνῃ κύματα, προκαλῇ ναυάγια, πνίγῃ πλοῖα καὶ ἀνθρώπινες ζωές. Στὰ νησιά μας ὑπάρχουν σπίτια ναυτικῶν μαυροφορεμένα· γυναῖκες κλαῖνε συζύγους καὶ παιδιά τους, ποὺ τοὺς ἔφαγε τὸ ὑγρὸ θηρίο.
Γι᾽ αὐτὸ τὸ λόγο ὑπάρχει καὶ ἡ δοξασία, ὅτι κάτω σὲ σκοτεινοὺς βυθοὺς τῆς θαλάσσης, σὲ χιλιάδες μέτρα βάθος, ὑπάρχουν κήτη μεγάλα, ὁ Λεβιάθαν, σύμβολο σκοτεινῶν δυνάμεων τοῦ σατανᾶ. Καὶ γι᾽ αὐτὸ ἀκοῦμε στὴν εὐχὴ τοῦ Ἁγιασμοῦ ὅτι ὁ Κύριος, καταπέμψας τὸ πανάγιόν του Πνεῦμα, «τὰς κεφαλὰς τῶν ἐκεῖ σε ἐμφωλευόντων συνέτριψε δρακόντων».
Καὶ ἡ ἀγριεμένη θάλασσα πρέπει νὰ ἠρεμήσῃ. Γι᾽ αὐτὸ ἀκριβῶς σήμερα ἁγιάζονται τὰ ὕδατα. Τὸ πιστεύουν αὐτὸ οἱ ἁπλοϊκοί μας Χριστιανοί. Βλέπεις τὸ νησιώτη, ποὺ παίρνει τὸ ἁγίασμα καὶ ῥαντίζει τὴ θάλασσα· βλέπεις τὸ γεωργό, ποὺ πάει στὰ χωράφια καὶ ῥαντίζει τὰ δέντρα του· τὸ βοσκό, ποὺ ῥαντίζει τὸ κοπάδι του· τὸ ναυτικό, ποὺ περιμένει ν᾽ ἁγιαστοῦν τὰ νερὰ καὶ μετὰ ν᾽ ἀποπλεύσῃ. Κάνει τὸ σταυρό του μὲ πίστι, τὰ δάκρυά του πέφτουν στὸ ἁλμυρὸ νερὸ καὶ ἡ θάλασσα γίνεται ἁγιασμένη, ὅπως λέει ὁ Παπαδιαμάντης σ᾽ ἕνα διήγημά του. Δὲν εἶνε μῦθος, ὄχι. Ἡ πίστι εἶνε μεγάλο πρᾶγμα.
Ἄκουσα εὐσεβεῖς ναυτικούς μας νὰ λένε, ὅτι στὸν Ἀτλαντικὸ Ὠκεανό, στὴν ἀγριεμένη θάλασσα, ἐκεῖ ποὺ τὸ κῦμα ἦταν πελώριο καὶ τὸ θηρίο τῆς θαλάσσης ἦταν ἕτοιμο νὰ τοὺς καταπιῇ, ἔρριξαν ἁγίασμα ἀπὸ τὴν πρύμη τοῦ πλοίου καὶ ἀμέσως ἡ θάλασσα γαλήνευσε. «Μέγας εἶ(σαι), Κύριε, καὶ θαυμαστὰ τὰ ἔργα σου, καὶ οὐδείς λόγος ἐξαρκέσει πρὸς ὕμνον τῶν θαυμασίων σου»(εὐχ. Μ. Ἁγιασμ.). Ὅπως ὁ Κύριος στὸ Εὐαγγέλιο εἶπε στὴ θάλασσα «Πεφίμωσο» (Μάρκ. 4,39), κατὰ παρόμοιο τρόπο καὶ σήμερα διὰ τοῦ ἁγιασμοῦ εἰρηνεύουν τὰ ὕδατα.
* * *
Ἀλλὰ ἡ σημερινὴ ἡμέρα, ἀγαπητοί μου, δὲν εἶνε μόνο γιὰ τὸν ἁγιασμὸ τῶν ὑδάτων, εἶνε καὶ γιὰ κάτι ἄλλο ἀνώτερο. Ποιό δηλαδή; Δὲν ἁγιάζονται μόνο τὰ ὕδατα, ἐκλεκτὸ στοιχεῖο τῆς δημιουργίας ποὺ ἐλλείπει παντελῶς στοὺς ἄλλους πλανῆτες· ἁγιάζεται καὶ ὁ ἄνθρωπος. Σᾶς παρακαλῶ προσέξτε μιὰ θεολογικὴ σκέψι μου ἐπὶ τοῦ σημερινοῦ μυστηρίου.
Ὁ πρῶτος ἄνθρωπος, ὁ Ἀδὰμ καὶ ἡ Εὔα, ὅπως ὅλοι γνωρίζουμε ἀπὸ τὰ παιδικά μας χρόνια, παρέβησαν τὸ θέλημα τοῦ Θεοῦ, ἁμάρτησαν. Ἀπὸ τὴν ὥρα ἐκείνη μπῆκε στὸν ἄνθρωπο τὸ μικρόβιο τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ θανάτου, καὶ αὐτὸ κληρονομικῶς μεταδόθηκε ἀπὸ γενεὰ σὲ γενεὰ καὶ ἔφθασε ἕως ἐμᾶς. Αὐτὸ στὴν θεολογικὴ σκέψι ὀνομάζεται «προπατορικὸ ἁμάρτημα» ἤ, ἂν θέλετε στὴν ἐπιστημονικὴ σκέψι, «ὑποσυνείδητο».
Ἂν τὸ πῇς ὑποσυνείδητο, ἄ σπουδαῖο πρᾶγμα! ἂν τὸ πῇς προπατορικὸ ἁμάρτημα, ἄ καλογερικὰ πράγματα.
Ἀλλ᾽ ὅπως καὶ νὰ τὸ ποῦμε, πρόκειται γιὰ τὸ ἴδιο πρᾶγμα. Ὅπως ἡ θάλασσα μέσα βαθειὰ ἔχει φοβερὰ κήτη καὶ θηρία καὶ κρύβει ἀβύσσους ἀνεξιχνίαστες, ἔτσι καὶ ἡ καρδιὰ κάθε ἀνθρώπου κρύβει ἄβυσσο. Βαθειὰ εἶνε ἡ θάλασσα, ἀλλὰ βαθύτερη εἶνε ἡ καρδιὰ τοῦ ἀνθρώπου (βλ. Ψαλμ. 63,7. Ἰερ. 17,9). Ὤ τὸ μυστήριο τοῦ πεπτωκότος ἀνθρώπου! Ἔπεσε ὁ ἄνθρωπος, ὁ Ἀδὰμ καὶ ὅλοι ἐμεῖς ποὺ καταγόμεθα ἀπὸ τὸν Ἀδάμ. Ἀναστενάζουμε γιὰ ἕνα καὶ μόνο πρᾶγμα· διότι δὲν εἴμαστε ἐν τάξει ἀπέναντι στὸ Θεὸ καὶ τὸ Νόμο του. Μᾶς τύπτει μέσα μας ἡ συνείδησι, σειόμεθα ἐκ θεμελίων.
Μέσα στὰ δισεκατομμύρια τῶν ἀνθρώπων ἕνας μόνο γεννήθηκε ἀναμάρτητος· αὐτὸς εἶνε ὁ Κύριος ἡμῶν Ἰησοῦς Χριστός.
–Ἀλλ᾽ ἀφοῦ εἶνε ἀναμάρτητος, θὰ μοῦ πῆτε, γιατί λοιπὸν βαπτίστηκε; καλὰ ἐμεῖς, βαπτιζόμαστε ὡς ἁμαρτωλοί, ἀλλὰ ὁ Χριστὸς γιατί; ἀφοῦ «ἁμαρτίαν οὐκ ἐποίησεν, οὐδὲ εὑρέθη δόλος ἐν τῷ στόματι αὐτοῦ» (Α΄ Πέτρ. 2,22).
Βαπτίζεται, ἀγαπητοί μου, ὄχι διότι εἶνε ἁμαρτωλός, ἀλλὰ διότι θέλει καὶ παρουσιάζεται ὡς ἁμαρτωλός. Ἔρχεται ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἀνθρωπίνου γένους ἀλλὰ καὶ γενάρχης τοῦ νέου κόσμου, νέος Ἀδάμ. Καὶ ὅπως ἕλκουμε τὴ φυσικὴ καταγωγή μας ἀπὸ τὸν παλαιὸ Ἀδάμ, ἔτσι τώρα πρέπει νὰ γίνουμε πνευματικὰ συγγενεῖς μὲ τὸ νέο Ἀδάμ, τὸ Χριστό. Βαπτίζεται λοιπὸν ἐκεῖνος γιὰ ἐμᾶς, καὶ μὲ τὸ βάπτισμά του μᾶς διδάσκει τὴ μεγάλη ἀλήθεια· γιὰ νὰ σωθοῦμε, πρέπει νὰ βαπτιστοῦμε στὸ ὄνομά Του. Γι᾽ αὐτὸ ὁμολογοῦμε «ἓν βάπτισμα εἰς ἄφεσιν ἁμαρτιῶν» (Σύμβ. πίστ. 11).
Εἶνε ἀναγκαῖο τὸ βάπτισμα, δὲν σῴζεται ὁ ἁμαρτωλὸς χωρὶς αὐτό. Τὸ εἶπε ὁ Χριστός· «Ὁ πιστεύσας καὶ βαπτισθεὶς σωθήσεται» (Μάρκ. 16,16). Τὸ νερὸ τῆς κολυμβήθρας δὲν εἶνε κοινὸ νερό· εἶνε ἀνώτερο τοῦ Ἰορδάνου. Ὅπως τὸ ψωμάκι ποὺ εἶνε στὴν ἁγία τράπεζα ὅταν τὸ εὐλογήσῃ ὁ ἱερεὺς δὲν εἶνε πλέον κοινὸ ψωμί, εἶνε σῶμα καὶ αἷμα Χριστοῦ – τὸ μέγα μυστήριο τῆς ἐνσαρκώσεως τοῦ Θεοῦ μας, ἔτσι καὶ τὸ νερὸ στὴν κολυμβήθρα, ἅμα τὸ εὐλογήσῃ ὁ ἱερεύς, παίρνει πλέον θαυματουργικὴ δύναμι. Ἐκείνη τὴν ὥρα τὸ Πνεῦμα τὸ ἅγιο –ἐὰν τὸ πιστεύῃς– κατέρχεται καὶ σὰν ἀόρατη φωτιὰ καίει. Ὅπως ἡ φωτιὰ καθαρίζει τὸ σίδερο ἀπὸ τὴ σκουριά, ἔτσι ἡ φωτιὰ τοῦ ἁγίου Πνεύματος καθαρίζει τὸν θνητὸ ἀπὸ τὴν ἁμαρτία.
Ἐκεῖ λοιπόν, μέσα στὴν κολυμβήθρα, συντελεῖται τὸ μυστήριο τῆς ἀναγεννήσεως τοῦ ἀνθρώπου. Ἡ ψυχή μας πρὸ τοῦ βαπτίσματος εἶνε μαύρη σὰν τὰ φτερὰ τοῦ κόρακα· μετὰ τὸ βάπτισμα γίνεται λευκὴ σὰν τὸ περιστέρι ποὺ πέταξε ἐπάνω ἀπὸ τὰ ῥεῖθρα τοῦ Ἰορδάνου. Γι᾽ αὐτὸ οἱ πιστοί, ὅταν βαπτίζονται, ντύνονται μὲ ἄσπρη φορεσιά, σύμβολο τῆς καθάρσεως καὶ ἀθῳότητος.
Μετὰ τὸ βάπτισμα τί γίνεται, ἀγαπητοί μου; Σᾶς ἐρωτῶ· τὰ μετὰ τὸ βάπτισμα ἁμαρτήματα συγχωροῦνται; Στὴν πρώτη Ἐκκλησία ὑπῆρξε μία διχόνοια. Κάποιοι αἱρετικοὶ ἔλεγαν, ὅτι μόνο τὰ πρὸ τοῦ βαπτίσματος ἁμαρτήματα συγχωροῦνται, τὸ μετὰ βάπτισμα ὄχι. Ἐὰν αὐτὴ ἡ θεωρία ἀλήθευε, τότε κανείς δὲν θά ᾽βλεπε τὸν οὐρανό, ὁ παράδεισος θὰ ἦταν ἀπλησίαστος. Ἀλλὰ ἡ θεία πρόνοια, ὁ ὠκεανὸς τῆς θείας ἀγάπης καὶ τῶν οἰκτιρμῶν, ὁ Χριστὸς στὸ Εὐαγγέλιο θέσπισε ὡς δεύτερο βάπτισμα τὴ μετάνοια καὶ ἱερὰ ἐξομολόγησι.
Διατηροῦμε τὸν χιτῶνα τοῦ βαπτίσματος καθαρὸ καὶ ἀμόλυντο; Θὰ ἔπρεπε νὰ τὸν διατηροῦμε. Δυστυχῶς τὸν μολύνουμε. Λοιπὸν ἂς χύνουμε καθαρτικὰ δάκρυα μετανοίας, γιὰ νὰ θεραπευώμαστε ὅπως ὁ Νεεμὰν ὁ Σῦρος. «Ὅσοι εἰς Χριστὸν ἐβαπτίσθητε, Χριστὸν ἐνεδύσασθε» (Γαλ. 3,27), ψάλλει ὡραῖα σήμερα ἡ Ἐκκλησία μας. Καθένας μας ἂς ἐξετάσῃ τὸν ἑαυτό του πῶς ζῇ, ὡς ἄνθρωπος, ὡς Ἕλληνας, ὡς Ὀρθόδοξος Χριστιανός· ζῇ ὡς ἄγγελος ἢ ὡς δαίμονας προσθέτει ἁμαρτίες ἐπὶ ἁμαρτιῶν;
Ἀπομαγνητοφωνημένη ὁμιλία, ἡ ὁποία ἔγινε στὸν ἱ. ναὸ Ἁγ. Παντελεήμονος Φλωρίνης τὴν Τρίτη 6-1-1981 πρωί. Καταγραφὴ καὶ σύντμησις 8-12-2026.
.jpg)
