Aγίου Γρηγορίου του Θεολόγου: Λόγοι αρετής και σοφίας, γνωμικά και επιγράμματα.

''Λόγοι αρετής και σοφίας, γνωμικά και επιγράμματα...''

~ Άγιος Γρηγόριος, ο θεολόγος των θείων ελλάμψεων

- Ιδιαίτερα αγαπώ το εξής φάρμακο στα παθήματα μου, το να συνομιλώ μόνος μου με την ψυχή μου στην ησυχία.

- Μιλάτε, όταν τα λόγια σας είναι πιο πολύτιμα από τη σιωπή. Αγαπάτε τη σιωπή, όταν είναι πιο πλούσια από τα λόγια.

- ‘‘Αν κανείς με ρωτούσε ποιο είναι το καλλίτερο πράγμα της ζωής; θα του απαντήσω, οι φίλοι. Και από αυτούς ποιους πρέπει να τιμώ περισσότερο; Τους αγαθούς, θα του πω.” ~ Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος (ΕΠΕ 7,380)

*****

Και το καλόν ου καλόν,

 όταν μη καλώς γίνηται. 

(Και το καλό δεν είναι καλό, 

όταν δεν γίνεται με τον καλό τρόπο).

- ''Μου φαινόταν ότι τίποτε δεν άξιζε τόσο όσο το να νεκρώσω τις αισθήσεις, μακριά από το σαρκικό και κοσμικό φρόνημα, και αφού στραφώ στον εαυτό μου, να μην με αγγίζει κανένα ανθρώπινο, παρά μόνο να συνομιλώ με τον Θεό, να ζω υπέρ τα δρώμενα, να ζω τις θείες αποκαλύψεις, να γίνομαι πράγματι έσοπτρο ακηλίδωτο του Θεού, λαμβάνοντας φως από το φως, και από σκοτεινός να φωτίζομαι, συγκομίζοντας ήδη από την παρούσα ζωή τους καρπούς των ελπιζομένων μελλόντων αγαθών, αφήνοντας την γη και συναναστρεφόμενος τους αγγέλους.'' (Λόγος Β’, Απολογητικός της εις τον Πόντον φυγής)

*****

- Τι να φοβηθείς σαν κλείσεις μέσα σου το Θεό; Ένα πράγμα να φοβηθούμε μόνο. Το να φοβηθούμε κάτι άλλο περισσότερο από τον Θεό και να προσβάλλουμε την εικόνα Του με την κακία μας

- Καλύτερα να νικιέται κάποιος, όταν πρέπει, παρά να νικά με τρόπο αθέμιτο και επικίνδυνο.

- Τοῦ βίου σου τὸ πέλαγος γυμνὸς νὰ διασχίζῃς, μήτε τὸ πλοῖον σου βαρειὰ νὰ εἶνε φορτωμένον, διότι εἶνε κίνδυνος νὰ καταβυθισθῇ.

Ἔρως καί μέθη, φθόνος τε κι᾽ αὐτός ὁ βροτοκτόνος διάβολος, ὅλα αὐτά ἰσοδυνάμως δρῶσιν. Εἰς ὅποιον Χριστιανόν φανοῦν, τόν καταστρέφουν.

- Ἐξέταζε μὲ προσοχὴν μᾶλλον τὸν ἑαυτόν σου παρὰ τοὺς ἄλλους, φίλε μου. Διότι ἐξ ἐκείνου σὺ μόνος θὰ ὠφεληθῇς πολύ, ἐκ τούτου δὲ οἱ ἄλλοι. Καὶ εἶνε προτιμότερον πάντα νὰ λογαριάζῃς τὰ ἔργα καὶ τὰς πράξεις σου παρὰ τὰ χρήματά σου. Διότι ταῦτα φθείρονται, ἐκεῖνα δ᾽ ἀπομένουν·

- Ἀρχῆς καλῆς τὸ τέλος εἶνε κάλλιστον· πολὺ ὀρθοὶ οἱ ὅροι τοῦτοι φαίνονται. Ὅμως ἀρχή, καλὸν τὸ τέλος ἔχουσα, εἶνε τοῦ βίου κάθαρσις ἡ ἔνθεος.

- ''Θὰ εὐχόμουνα νὰ εἶμαι ἕνας ἀπὸ αὐτοὺς ποὺ ἀγωνίζονται γιὰ τὴν ἀλήθεια καὶ λοιδωροῦνται, καὶ θεωροῦνται γιὰ τὸν λόγο αὐτὸ ὡς ἐχθροί. Μᾶλλον δὲ καὶ καυχῶμαι ὅτι εἶμαι τέτοιος. Διότι εἶναι προτιμότερος ὁ πόλεμος γιὰ τὴν ἀρετήν, ἀπὸ τὴν εἰρήνη ποὺ συμβιβάζεται μὲ τὴν κακία καί, ὡς ἐκ τοῦτου, χωρίζει ἀπὸ τὸν Θεόν. Γι’ αὐτὸ καὶ τὸ Ἅγιον Πνεῦμα ὁπλίζει τὸν ἤρεμον ἀγωνιστήν, διὰ νὰ μπορεῖ νὰ ἀγωνίζεται μὲ ἐπιτυχίαν κατὰ τῶν κακῶν...'' ~ Aγίου Γρηγορίου Θεολόγου: “Ἀπολογητικός περί τῆς φυγῆς εἰς τόν Πόντον ἢ περί Ἱερωσύνης”

- Ἡ κακία θριαμβεύει, κανεὶς ἂς μὴ σκοτισθῇ! Γίνετε ὅλοι κακοί, εὔκολο εἶναι! Καὶ συμφερώτερο. Νόμος γίνεται ἡ (κακὴ) πράξη!

[Ἄν δὲν μιλοῦμε κι ἀνεχόμαστε τὸ κακό] εἴμαστε κι ἐμεῖς συνεργάτες τοῦ κακοῦ. Γιατί ἡ σιωπή μας μιλάει, κι’ ἂς φαίνεται ὅτι ἐμεῖς δὲ μιλοῦμε. 

*****

Ἄλλος ἀγαπᾷ τὸ κρασί, ἄλλος τὴ γυναῖκα, 

ὁ σοφὸς ὅμως ἀγαπᾷ τὴν Ἀλήθεια. 

(οἶνόν τις εἶπε συμπότης πάντων κρατεῖν, 

ἄλλος γυναῖκα, τὴν δ’ ἀλήθειαν σοφός)

- Ὁ πιστός, ὁ εἰλικρινὴς ἄνθρωπος, εἶναι καὶ ὁ πιὸ εὐκολόπιστος, εὔκολο θῦμα τῶν ἐπιτηδείων καὶ τῶν ἀπατεώνων. 

(πιστοῦ γὰρ ἀνδρὸς 

οὐδὲν εὐπειθέστερον)

Καὶ ζῶ καὶ πέθανα. Σοφὸς ἂν εἶσαι, θὰ ἐννοήσεις: Εἶμαι νεκρὸς γιὰ τὴν ψυχή, σὰν ζωντανεύει ἡ σάρκα. Ψυχή μου, ἂς εἶσαι ζωντανή, κι ἡ σάρκα μου ἂς πεθάνει. (ΜΗ΄ Εἰς τὸν ἀποθανόντα τῷ κόσμῳ)

- Μέγιστην δόξαν προξενεῖ ς’ τὸν ἄνθρωπον ἡ γνῶσις. Ὅμως εἶνε μέγιστον κακόν εἰς ὅσους τὴν μεταχειρίζονται κακῶς.

- Τὸν ἄλλον μὲν νὰ ἐπαινῇς, ἀλλ᾽ ὅταν ἐπαινῆσαι, νὰ μὴν ἐπαίρεσαι ποτέ. Διότι πρέπον εἶνε νὰ ἔχῃς φόβον πάντοτε μήπως καὶ τῶν ἐπαίνων εἶσαι πολὺ κατώτερος.

- «Τίποτα δεν ποθούσα περισσότερο από το να κλείσω τη θύρα των αισθήσεων, να εξέλθω της σαρκός και του κόσμου, να συγκεντρωθώ εις εαυτόν, διακόπτοντας κάθε δεσμό με τα ανθρώπινα, πέρα από τα απολύτως αναγκαία, να συνδιαλεχθώ με τον εαυτό μου και μετά του Θεού, ώστε να ζήσω υπεράνω των ορατών, με τρόπο ώστε να φέρω επάνω μου τις θεϊκές εμφάσεις, χωρίς αλλοίωση ή ανάμειξη με τις παγιωμένες μορφές του ενθάδε. Να καταστώ αληθινά και συνεχώς να καθίσταμαι αληθής ακηλίδωτος καθρέπτης του Θεού και των ουρανίων, προσθέτοντας φως στο φως, υποκαθιστώντας την ασάφεια με την ευκρίνεια, απολαμβάνοντας ήδη από τον παρόντα βίο την ελπίδα των αγαθών της μέλλουσας ζωής, ώστε να συνοδοιπορήσω μετά των Αγγέλων, παραμένοντας στη γη, την οποία προηγουμένως άφησα και ανήλθα εις τα άνω διά του Αγίου Πνεύματος. Αν κάποιος από εσάς κατέχεται από αυτόν τον πόθο, γνωρίζει τι θέλω να πω και θα μου συγχωρήσει αυτό που ένιωσα τότε…» («Λόγοι» 2, 7· PG 35, 413C-416A· ΕΠΕ 1, 83)

- Πάντοτε νὰ ἐργάζεσαι τὴν σωτηρίαν πρέπει· ὁ πλέον δὲ κατάλληλος καιρὸς πρὸς τοῦτο εἶνε τὸ τέλος σου.

Ἦλθε τὸ γῆρας• καὶ βοᾷ ὁ κῆρυξ, ἄκουέ τον, κραυγάζει τὸ ἐξόδιον. Πρὸς τοῦτο εὐτρεπίζου. Ἐγγὺς εἶνε ἡ κρίσις.

*****

Ἔπαθα πλῆθος δεινὰ κι ἀπ᾽ τὰ δεινὰ χειρότερα,

κι αὐτὰ ἀπ᾽ ὅσους καθόλου δὲν πρόσμενα νὰ πάθω.

Τίποτα ὅμως ἀπ᾽ ὅ,τι ἔπαθαν ὅσοι μὲ πείραξαν.

Τὰ δεινά μου πέρασαν· ὅσους ὅμως ἡ δικαιοσύνη

ἔγραψε στὰ σιδερένια βιβλία ξέρω τὴ δυστυχία τους.

Πέπονθα δεινὰ πλεῖστα, καὶ δεινῶν πέρα, Καὶ ταῦθ’ ὑφ’ ὧν ἥκιστα ᾠόμην παθεῖν. Ἀλλ’ οὐδὲν οἷόν μ’ οἱ κακῶς εἰργασμένοι. Τὰ μὲν γὰρ οἴχεθ’· ὧν δ’ ἔγραψεν ἡ δίκη Βίβλοις σιδηραῖς, οἶδα τὴν μοχθηρίαν.

(ΝΒ΄ Θρῆνος)

Επιμέλεια και σύνταξη κειμένου 

Δημήτρης Ρόδης για πνεύματος κοινωνία